<!– @page { size: 21cm 29.7cm; margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } –>
ÜLKEMİZDE BİR İLK: ACİL YARDIM VE AFET YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI
Günhan ERDEM, Ufuk Hürşat HÜŞAN
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sağlık Yüksekokulu, 17100 Çanakkale
Tel: (286) 217 10 01; Faks: (286) 217 60 57; e-posta: gerdem@comu.edu.tr
ÖZET
Ülkemizde acil yardım hizmetleri, üyesi olmak üzere başvuruda bulunduğumuz Avrupa Birliği ülkeleri ile kıyaslandığında, şekil, içerik ve nitelik açısından büyük farklılıklar oluşturmaktadır. Vatandaşlarımız arasından acil yardıma gereksinim duyan kişiler, durum şekline göre farklı merkezleri arayarak yardım talep ederlerken, Avrupa Birliği ülkelerinde bu hizmetler tek numara üzerinden karşılanmaktadır. Bununla birlikte genel olarak olağanüstü bir durum veya bir afetle karşı karşıya kalındığında ise, halkın yardımına koşacak olan itfaiye teşkilatları ile sivil savunma ekipleri hem yetersiz kalmakta hem de aralarında yetersiz koordinasyon oluşu nedeniyle karışıklıkların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Bunun en önemli nedeni, acil yardım hizmetlerindeki dağınıklık ve yeterli afet yönetimi disiplininin sağlanamamış olmasıdır.
Bu noktadan hareketle, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu bünyesinde, her türlü afet veya olağanüstü durum karşısında gerekli olan tüm acil yardım hizmetini verebilecek olan; afet yönetiminin temel ilkelerini öğrenmiş ve uygulayabilecek durumda donatılmış olan; kendisine bağlı ekipleri kurabilecek, eğitebilecek, gerektiğinde sevk ve idaresini üstlenebilecek olan uzman personel yetiştirmek amacıyla, 4 yıllık “Acil Yardım ve Afet Yönetimi” lisans programı açılmış ve ilk öğrencilerini içinde bulunduğumuz eğitim-öğretim yılı itibariyle alarak akademik faaliyetlerine başlamıştır.
Bu bildiride, bölümün tanıtımı, amaçları, eğitim felsefesi, müfredatın tanıtımı yapılarak, mezuniyet sonrası iş olanakları ile bölümün geleceği ve ülkemiz açısından getireceği yararlara dönük önerilerimiz tartışılacaktır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Afet yönetimi, Olağanüstü durum yönetimi, Acil yardım
1. GİRİŞ
Bilindiği gibi, Ülkemizin üyelik başvurusu üzerine müzakere sürecini başlatan Avrupa Birliği ülkeleri ile Dünyamızın diğer gelişmiş ülkelerinde uygulanan “tek numarayla tüm acil yardım hizmetlerinin karşılanması” itfaiye teşkilatları tarafından yönetilmektedir. Ülkemizin Avrupa Birliği üyeliğine dair imzalamış olduğu anlaşmalar ile bu doğrultuda hazırladığı uyum yasalarının bir kısmı da bu konuyu kapsamaktadır. Bu hizmeti vermek için çağdaş donanımlı ve iyi eğitilmiş “Acil Yardım Uzmanı ve Afet Yöneticileri”ne ihtiyaç vardır. Bu alandaki boşluğu doldurmak amacıyla Amerikan Ulusal Afet Yönetimi Birliği (FEMA) ile İstanbul Teknik Üniversitesi arasında bir eğitim anlaşması imzalanmıştır. Başbakanlık ve İçişleri Bakanlığı’nın onayıyla yapılan bu anlaşma gereğince tüm iller kademeli olarak Afet Yönetimi konusunda standart bir eğitimden geçirilecektir. Uygulamanın ana dayanaklarından biri de yeniden yapılandırılmış itfaiye teşkilatlarıdır. Bu amaçla doğacak nitelikli Acil Yardım Uzmanı, Afet Yöneticisi, İtfaiye Teşkilatı Uzmanı ve yöneticilerine olan ihtiyaç, Acil Yardım ve Afet Yönetimi konusunda eğitim veren 4 yıllık bir lisans programıyla karşılanabilir. Ülkemiz genelinde faaliyet gösteren birçok Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nun bünyesinde iki yıllık “Ambulans ve Acil Bakım Teknikerliği” (AAT) önlisans programı ile iki üniversitemizde “İtfaiye ve Yangın Güvenliği” (İYG) önlisans Programı bulunmaktadır. Bu programdan mezun olanların yönetici olabilmeleri için lisans diploması almaları gerekmektedir. “Acil Yardım ve Afet Yönetimi” bölümünün, AAT ile İYG önlisans programlarının genel anlamda bütünleştirilerek vereceği lisans düzeyindeki eğitimle, bu açığı kapatacağı düşünülmüştür. Böylelikle bu bölümün, özgün öğrencilerinin yanı sıra, AAT ile İYG programları mezunlarına dikey geçiş hakkı tanıyarak geniş bir kitleye hizmet vereceği de göz önüne alınmıştır.
Bu düşüncelerden hareketle ve ülkemizin geçmişte yaşadığı acı deneyimlerden elde edilen çıkarımlar doğrultusunda, acil yardım ve afet yönetimi alanında eğitim almış uzman personele olan ihtiyacı karşılamak üzere, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu olarak tarafımızdan “Acil Yardım ve Afet Yönetimi” adı altında dört yıllık bir lisans programı hazırlanmış ve 2004 yılı içerisinde Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı’na sunulmuştur.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, teklifimizi incelemiş ve 16.09.2005 tarihli genel kurul toplantısında 2005–2006 Eğitim-Öğretim Yılı’ndan itibaren Acil Yardım ve Afet Yönetimi bölümüne öğrenci kabulünü uygun görmüştür. Böylelikle bölümümüz, 2005–2006 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Dönemi itibariyle ve belirtilmiş olan kontenjan dahilinde kayıt yaptıran 20 öğrencisi ile akademik faaliyetlerine başlamış bulunmaktadır.
2. EĞİTİM FELSEFESİ ve MÜFREDAT
Acil Yardım ve Afet Yönetimi Bölümü’nde, temel olarak dört alanda; Arama-Kurtarma, Acil Yardım, İtfaiyecilik ve Afet Yönetimi konularını içeren çok yoğun ve uygulamaya dayalı bir eğitim programı uygulanmaktadır. Çanakkale’deki mevcut potansiyel, bütünüyle bu eğitime yönlendirilmiş durumdadır.
Programın dört yıldan (sekiz yarıyıl) oluşan müfredatı, ilk yarıyıldan itibaren uygulamalı eğitime dayanmaktadır. İlk yarıyılda, anatomi ve fizyoloji temeli ile birlikte öğrencilere, afet yönetimi kavramının ve arama-kurtarma çalışmaları konusundaki temel prensiplerinin aktarılması hedeflenmiştir. Bu kavramların, uygulamada daha da yoğunlaştırılarak işlendiği 2. yarıyıl sonrasında; yani 2. sınıftan itibaren de program müfredatında, “acil yardım, acil hasta bakımı, arama-kurtarma, acil servis araçlarının kullanımı, itfaiyecilik ve afet yönetimi” konuları merkezinde yoğunlaşan ve bu konuları destekleyen alanlar olan, “kimya, matematik, elektrik, temel yapı bilgisi, teknik resim, projelendirme, iletişim, sivil savunma ve kriminoloji” konularında da dersler bulunmaktadır. Bunun yanı sıra; dört yıllık lisans eğitimi boyunca, bilgisayar ve yabancı dil eğitiminin yanı sıra beden eğitimi ve vücut geliştirme programı da uygulanmaktadır. Ayrıca, öğrencilerimizin, yaz aylarında en az ikisi itfaiye teşkilatlarında olmak üzere toplam 4 kez 25’er işgününden oluşan staj yapmaları öngörülmüştür. Son olarak, öğrencilerimiz eğitimlerinin son yılında bitirme ödevi hazırlayacaklardır. Bu ödev, kendilerine verilen bir konu üzerinde kapsamlı araştırma, projelendirme ve uygulama aşamalarını kapsayacaktır. Müfredatı oluşturan tüm dersleri, bitirme ödevini ve stajlarını başarıyla tamamlayan öğrencilerimiz mezun olmaya hak kazanacaktır.
Bölümün yüksek önemi ve mezuniyet sonrasında mezunlarımızın ülkemize yapacakları hizmetin ulviliği nedeniyle, “acil yardım ve afet yönetimi” eğitim sürecindeki disiplin ön plana çıkmaktadır. Yüksek disiplini sağlamak ve ayrıca, öğrencilerin bir ekip ruhuyla hareket etmelerine ön ayak teşkil etmek ve öğrencilerin özgüvenlerini pekiştirmek amacıyla, dört yıllık eğitimleri boyunca tek tip elbise uygulamasına gidilmiştir. Öğrenciler, eğitimleri boyunca, okul içi derslerde kendilerine verilen elbiseyi giymektedirler. Bu elbise, üzerinde bölüm armasının işli olduğu gömlek, mont ve şapka ile pantolon ve bottan oluşmaktadır. Ayrıca öğrencilerimiz arazi uygulamalarında ise yine okul idaresi tarafından tespit edilen kıyafeti ve donanımı kullanmaktadırlar. Arazi kıyafeti ise, su geçirmez solo pet, mont, arazi botu ve donanımı içeren sırt çantasından oluşmaktadır.
Belirtilen eğitimin alt yapısını teşkil etmek ve sürekliliğini sağlamanın, günümüz ekonomik koşulları ve ekonomi politikaları dikkate alındığında ne denli zor olabileceği kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Yalnızca, yukarıda bahsedilen öğrenci kıyafetleri düşünüldüğünde, bir öğrenci için okul içi ve arazi uygulamalarında giyilecek kıyafetlerin bir takımının maliyeti yaklaşık olarak 650.- YTL dolayındadır. Bu maliyete, arazi uygulamalarında kullanılacak diğer donanım (tırmanma ipleri ve gereçleri, baret, gözlük, eldiven gibi) dahil değildir. Öğrencilerimizin, eğitim amaçlı yurtiçi ve yurtdışı seyahatleri ile özgünleştirilmiş yabancı dil ve bilgisayar kurs takviyeleri ve proje çalışmalarının maliyetleri de hesaba katılacak olursa, bu kapsamdaki bir lisans eğitiminin tamamının öğrenci başı maliyetinin yaklaşık olarak 10.000 .- Amerikan doları civarında olacağı tahmin edilmektedir. Şüphesiz ki, bu meblağın tamamının öğrenciler veya Üniversite olanakları ile karşılanabilmesi olanaksızdır. Bu nedenle en mantıklı çözüm yolu, öğrencilerimizin her birinin burslu okutulmasını sağlamaktır. Burada tek düşünülmesi gereken konu verilecek bursların kaynağının ne şekilde oluşturulacağıdır. Bunun da bizce çok basit ve sorunu temelden çözecek bir yolu bulunmaktadır: Öğrencilerimizin her birinin, ülkemizin bir belediyesi tarafından okutulmasının sağlanması.
Başta da belirtildiği üzere, “tek numarayla, tüm acil yardım hizmetlerinin karşılanması” Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında ülkemizde de uygulanmaya başlayacak ve bu hizmetin yerine getirilmesi, belediyeler bünyesindeki itfaiye teşkilatlarınca düzenlenecektir. Eğer, bölümümüzde öğrenim gören ve görecek olan öğrencilerimiz, mezuniyet sonrası mecburi hizmette bulunma koşulu ile belediyeler tarafından sağlanacak burslar ile okutulacak olursa, Avrupa Birliği uyum süreci içinde çözülmesi gereken bu sorunun kolaylıkla ve doğru bir şekilde çözülmesi de sağlanmış olacaktır. Bunun mümkün olması halinde, öğrencilerimiz stajlarından en az ikisini, kendilerine burs veren belediyelerin itfaiye teşkilatlarında yapacaklar ve son sınıfta hazırlayacakları bitirme ödevlerinin konusunu da o ilin afet senaryolarının hazırlanması teşkil edecektir. Bu sayede öğrencilerimiz tam donanımlı bir şekilde ve görevlerini derhal yerine getirmeye hazır durumda mezun olacaklardır.
2.1. ACİL YARDIM VE AFET YÖNETİMİ” LİSANS ÖĞRENİMİNE İLİŞKİN SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI
I.YARIYIL (GÜZ)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
101 |
Afet Yönetimine Giriş I |
2 |
0 |
|
103 |
2 |
4 |
|
|
105 |
2 |
4 |
|
|
107 |
Anatomi |
2 |
0 |
|
109 |
Fizyoloji |
2 |
0 |
|
111 |
Tıbbi Terminoloji I |
1 |
0 |
|
113 |
0 |
4 |
|
II. YARIYIL (BAHAR)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
102 |
Afet Yönetimine Giriş II |
2 |
0 |
|
104 |
2 |
4 |
|
|
106 |
2 |
4 |
|
|
118 |
Tıbbi Terminoloji II |
1 |
0 |
|
110 |
0 |
4 |
|
|
112 |
Psikoloji |
2 |
0 |
III. YARIYIL (GÜZ)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
201 |
2 |
4 |
|
|
203 |
2 |
2 |
|
|
205 |
Acil Hasta Bakımı I |
2 |
4 |
|
207 |
0 |
4 |
|
|
209 |
2 |
0 |
|
|
211 |
Genel Kimya |
2 |
0 |
|
213 |
Yabancı Dil III |
4 |
0 |
IV. YARIYIL (BAHAR)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
202 |
2 |
4 |
|
|
204 |
Acil Hasta Bakımı II |
2 |
4 |
|
206 |
0 |
4 |
|
|
208 |
Matematik II |
2 |
0 |
|
210 |
Yangın Kimyası |
2 |
0 |
|
212 |
Yabancı Dil IV |
4 |
0 |
|
|
Yaz Stajı |
25 iş günü |
|
V. YARIYIL (GÜZ)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
301 |
Teknolojinin Bilimsel İlkeleri I |
2 |
0 |
|
303 |
Acil Durum Psikolojisi |
2 |
0 |
|
305 |
Yönlendirilmiş Çalışma I |
2 |
0 |
|
307 |
2 |
4 |
|
|
309 |
0 |
4 |
|
|
311 |
Sivil Savunma Bilgisi |
2 |
0 |
|
313 |
Teknik Resim |
2 |
2 |
|
315 |
Yabancı Dil V |
4 |
0 |
VI.YARIYIL (BAHAR)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
302 |
2 |
0 |
|
|
304 |
2 |
4 |
|
|
306 |
0 |
4 |
|
|
308 |
Teknolojinin Bilimsel İlkeleri II |
2 |
0 |
|
310 |
Kalite Kontrol ve Standartlar |
2 |
0 |
|
312 |
Kriminoloji |
2 |
0 |
|
314 |
Yabancı Dil VI |
4 |
0 |
|
|
Yaz Stajı |
25 iş günü |
|
VII.YARIYIL (GÜZ)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
401 |
Afet Yönetimi |
2 |
0 |
|
403 |
Yapı Güvenliği ve Proje Bilgisi |
3 |
0 |
|
405 |
Halkla İlişkiler ve Davranış Bilimleri |
2 |
0 |
|
407 |
0 |
4 |
|
|
409 |
2 |
2 |
|
|
411 |
Elektrik Tesisatı Bilgisi |
2 |
0 |
|
413 |
Temel Acil Durum Eğitimi ve Araç Malzeme Bilgisi III |
2 |
4 |
|
415 |
Yabancı Dil VII |
4 |
0 |
VIII.YARIYIL (BAHAR)
|
DERSİN |
DERSİN ADI |
Haftalık Ders saati |
|
|
T |
U |
||
|
402 |
Elektrik Elektronik Haberleşme Bilgisi |
2 |
0 |
|
404 |
Afetlerden Korunma, Önleme Teknikleri ve Hareket Tarzı |
2 |
0 |
|
406 |
Yönlendirilmiş Çalışma II |
2 |
0 |
|
408 |
0 |
4 |
|
|
410 |
2 |
4 |
|
|
412 |
Entegre Proje |
2 |
0 |
|
414 |
2 |
2 |
|
|
416 |
İletişim Yönetim ve Denetim |
2 |
0 |
|
418 |
Yabancı Dil VIII |
4 |
0 |
|
|
Yaz Stajı |
25 iş günü |
|
3. MEZUNİYET SONRASI İŞ OLANAKLARI
Bu programdan mezun olan öğrenciler “Acil Yardım Uzmanı ve Afet Yöneticisi” olacaklardır. Her türlü uluslararası itfaiye teşkilatında “Şef” olarak göreve başlayabileceklerdir. Bu bölümden mezun olan öğrencilerin görev alacakları illerde en az beş yıl kalmaları sağlanırsa, eldeki mevcut elemanları ve yeni alınacak elemanları eğiterek ülkemiz standartlarının gelişmesine hizmet edebileceklerdir. Öğrencilerimizin Yüksekokulumuzla olan bağlantılarının mezuniyet sonrasında da devam ettirilmesi ve gelişen dünya standartlarına uygun güncelleme eğitimlerinin düzenlenmesi planlanmaktadır. Bu yolla Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’ne yürekten bağlı; ülkemizin her yerinde ve her türlü şart altında görev yapabilecek ve almış oldukları eğitimin kalitesiyle saygınlık kazanan kişiler olacaklardır. Gelecekte ülkemizdeki İtfaiye Müdürleri’nin büyük bir yüzdesini bu gençler oluşturacaklardır. Bölümün bu alanda ilk olması, Yüksekokulumuza ve dolayısıyla Üniversitemize bu konuda otorite ve saygınlık kazandıracaktır. Planlaması yapılan “Afet İşleri Müsteşarlığı” tam olarak hayata geçirildiğinde bu uzmanlar nezaretinde ortaya koyulacak hizmetler halkın ihtiyaç duyduğu “görev sorumluluğu bilincinin” sağlanmasında da çok önemli katkılar sağlayacaktır. Gönüllü Acil Yardım ve İtfaiyecilik konusunda eğitimler de verecektir. Bu uzmanlar görev yerlerinde de güçlü bir İtfaiye Teşkilatının oluşturulmasına katkıda bulunacaklardır.
4. SONUÇ ve ÖNERİLER
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu olarak, ülkemiz için bir ilke imza atmış ve “Acil Yardım ve Afet Yönetimi” adını taşıyan bir yükseköğretim programını ülkemize kazandırmış bulunmaktayız.
Deprem ve doğal afetler konusunda geçmişte yaşanmış olan büyük acılar göz önüne alındığında; ülkemiz, ait olduğu coğrafya üzerinde en riskli bölgeleri kapsamaktadır. Bu nedenle, bölümümüzün 2009 yılında vereceği ilk mezunlarımızın, özellikle Marmara bölgesi başta olmak üzere, deprem tehdidi altında bulunan illerimizin belediyeleri bünyesinde görev almasını hedeflemekteyiz.
Bu amaçla, İçişleri Bakanlığı nezdinde gerekli işlemlerin yapılması, gerekirse Belediyeler Kanunun ilgili maddeleri kapsamında gerekli düzenlemelerin yapılması ve sonuçta bu bölüm mezunlarının amaca uygun şekilde istihdam edilerek hizmetlerinin sağlanması, ülkemiz ve ulusumuzun yarınlarının doğal afetler açısından güvenliğini temin etme bakımından en doğru ve yerinde bir uygulama olacağı kanaatinde bulunmaktayız.
Bu nedenle, ülkemizin için ulvi bir hizmet olarak gördüğümüz bu eğitimi alan öğrencilerimize gerekli olan desteği sağlamak adına, konuyla ilgili tüm sivil toplum örgütlerinin girişimini beklemekte ve ummaktayız.