Yeti Crab

Geleceğin Hayvanları

“Geleceğin Hayvanları” adlı ilginç kitap bizi, kurgu-paleontolojiye davet ediyor. Temel postülatı: İnsan , diğer bütün türlerin de çöküşüne neden olarak yok olmuştur. Bugün aşağı türler olaak kabul edilen türler gelişmektedir. Paleontoloji eğitimi gOrmüş Dougal Dixon, • İnsanlığın sona ermesinden 50 milyon sonra dunyada üreyecek faunayı bize tanıtıyor. Bunu da, evrim ve ekoloji yasalarına ilişkin bilimsel kesinlikten asla ayrılmadan yapıyor. Şimdi, Laprenil, Ganirat, Gigantilope Vortex. Croquemitiane ve Elongueillerin dünyasına glreceksiniz.

İnsanın Yok Oluşundan 50 Milyon yıl Sonra :
GELECEGiN HAYVANLARI

Gelecekte yolculuk yapan siz, orada insanlığı bulmaya çalışmayınız. O artlk yok olmuştur. Dünyayı değiştirmek ve kullanmak isterken başarısızlığa uğramıştır. İnsan, ya kendine ya da kendi dışındakilere uyum sağlamayı öğrenememiş, sonuç kaynakların tükenmesi, iç çekişmeler ve sosyo-ekonomik yapının zincirleme çöküşü olmuştur.

Bu, kaynakları kötüye kullanıcı akıllı memelinin gururla, anropozoik olarak adlandırdığı çağın sonudur. Artık yaşam macerası yeniden başlayabilir, sıçrama yapabilir.

Çıkış noktasına insanın yok oluşunu koyalım ve ne olduğunu görmeye çalışalım. Hemen belirtelim ki, insan, özellikle büyük vahşi faunada bir çok türleri sona erdirmiş ve onun düşüşü, kendine yakın, orman kanunlarına karşı koyamayan, evcil hayvanların da sonu olmuştur.

Dünya değişmiş, yaşam değişmiştir. Bütün bunlar nasıl olmuştur?
Böyle bir geleceği gerçekleşmeden düşlemek için, biraz paleontoloji (geçmişteki varlıkları inceleyen bilim) bilmek gerekir. Paleontoloji, evrimin kendi mekanizmalarını ortaya çıkarır. Insanın olmadığı varsayımına dayanarak geleceğin hayvanlarının nasıl olabileceğini, kurgu bilim olarak
düşleyeblimek için evrim mekanizmalarını gelecek milyonlarca yıl boyunca çalıştırmak gerekir. İşte , Dougal Dixon, 50 milyon yıl içine yerleşip ne olduğuna bakarak ve açıklayarak geleceğin paleontolojisini denemiştir.

Kıtaların yer değiştirmeleri sürmüş, Antrapozoikten 50 milyon Yıl sonra Afrika, Avrasya, Kuzey Amerika ve Avustralya büyük kuzey kıtasını oluşturmak için birbirleriyle kaynaşmışlardır. Güney Amerika, yenidan Amerika kıtasından ayrılmış, yeni adalar türemiştir. Fauna (hayvan topluluğu) değişmiştir. İnsanın yok oluşunun ve ona bağlı olayların yarattığı boşluk başlıca omurgalı türlerde, (balıklar, memeliler, sürüngenler, kuşlar), yeni yaratıkların ortaya çıkmasını hızlandırmıştır.

Dougal Dixon tarafından ndan geliştirilen kurgu zooloji, bu egemen türlerin yok oluşu üzerine
oturur. Egemen türlerin yok Oluşu, bu zamana kadar az çok gelebilmiş alt türlerin dünyayı sürekli olarak ele geçirmelerine yol açmıştır. 3. çağın başlangıcında birçok sürüngenin ortadan kalkması, şimdiye kadar insana yararlı yaratık olan bazı memelilerin çoğalmasına ve başkalaşmasına yol açmıştır.
İnsanların tavşan dedikleri, üretken ve çok iyi uyum sağlamış küçük kemirici çarpıcı bir örnektir. Evcil tırnaklılar (inek, keçi, koyun, at ve öküz), insandan sonra yaşayamamıştı. Barınakları bozulan geyikgiller de yok olmuştur. Böylece tavşan başıboş kalır ve terkedilmiş bütün ekolojik boşlukların sahibi olur, çoğalır, gelişir ve başkalaşır. Ona, Kuzey Rusya ve Sibiryadan çöllere ve tropik ormanlara kadar her yerde rastlamak mümkündür.
Tavşan büyümüş oyuklar üzerine tünemiş, kulaklarının özelliğini sürdürerek, altın renkli Laprenil haline gelmiştir. Örnek olarak tüylü Laprenili sayabiliriz. Vücudu sağlam ve yağlıdır. Tundralarda ve Kuzey Rusya ile Sibirya da yaşar, kalın, tüylü bir postu vardır ve kışın beyazlaşır.

Aynı zaman içinde eski et oburlar kaybolmuştur. Kurtlar, aslanlar, gelincikler ortadan kaybolmuştur. Peki bunların yerini kim almıştır? Tabii ki fareler. İnsan zamanında bile tam formunda olan, her ortama yüksek uyum sağlyan ve herşeyle beslenebilen bu kemiriciler ılıman iklimlerin büyük talancıları olmuşlardır. Artık onlar, Levrat, Vulperine, Viverine veya Conirat adlarını almışlardır. Coniratlar çok büyük farelerdir. Köpeğe benzerler. Sürüler halinde avlanır ve korkunç dişleriyle büyük et oburları adeta yırtarlar. Örneğin: Lapreniller.

Bir gruptan diğerine iskeletlerin gelişmesi çok açıktır. Laprenillerde de bu böyledir. Tavşanın sıçramaya uyumlu yatay, ilkel ayağı, koşucu Laprenillerde dijitigral puradijite (parmakları üzerinde yürüyen hayvanlar) tırnaklara dönüşmüştür. AvcI farelerde kesici ve öğütücü dişler yavaş yavaş et obur rejimine uygun olarak sırasıyla delici ve kesici diş şeklini almıştır.

Bir ekolojik boşluk açılınca, bir türün gelişmesini sağlayan doğal mekanizmaları hatırlamak gerekir.

Antarktik Okyanus tarafından başlayalım.
Senezoik Balinalar, insan zamanında ortadan kalkmışlardır. Onların yerini, dünyanın en büyük hayvanı olan Vortexler almıştır. Füze biçimli uzamış ve boyunsuz vücudu, güçlü, yassı yüzme kuyruğu ve yan denge yüzgeçleri ile şekil olarak su yaşamı gelişmelerine tam bir şekilde uymuştur. Vortexlerin ataları Pengmenlerdlr. Pengmenler, üreme dışında, tümüyle suda yaşayan canlılara dönüşmüşlerdir.
Balinaların yok oluşundan kısa bir zaman sonra, bir pengmen cinsi, ororivapar (yumurtaları ana karnında açılan tür) olmuştur.
Dişi, tek yumurtasını açılıncaya kadar vücudunun içinde saklar, açılma deniz içinde olur ve yavru suda doğar. Böylece son dünya bağından kurtulan tür, tümüyle suda yaşar.

Diğer yandan, soyunu sürdüren memelilerin en küçüğü vardır. Adı patineur. Bataklıklarda yaşar, ilkel sivrisıçan soyundandır. Çok ince ve hafif vücudunun ağırlığı, suyun yüzeysel gerilimi, ayaklar ve destekleyici kuyruğu ile, su yüzünde taşınabilir. Kuyruğunda ıslanmaz kıllar vardır.

Filler, savanda güçlükle yaşamaktadırlar. İnsan onlara çok yardım etmiştir. Ekolojik boşluk, çabucak Gigantilopelar tarafından ele geçirilir. Bunlar, Antilopların soyundandır ve on ton kadar ağırlıkları vardır.

Bazı gerçekten olağan dışı durumlara ilgisiz kalamayız. Tektonik tabakalar arasındaki temas bölgeleri boyunca ya da sıcak noktalar düzeyindeki bir tabakanın merkezinde oluşmuş volkanik adaları örnek alalım. Bir sıcak noktanın, Pasifik Okyanusunun merkezinde, Kheroptera adalarını oluşturmak üzere olduğunu görürüz. Bu adalarda garip bir topluluk hüküm sürmektedir. Gece avlanan korkunç Croqnemitaire dallara asılı olarak yaşayan kurnaz Shulloth başını süsleyen çiçek biçimindeki organlarındaki salgıları ile böcekleri kendine çeken garip Flore.

Bütün bu hayvanlar yarasa soyundan gelirler: Croqnemitaire bütün bu adaları hakimiyeti altına alacak, bütün ekolojik boşluklara yerleşecektir. Dixonun eserinin, geçmişe uzanan bir çeşit katmanları silsilen oluşturduğuna inanıyoruz. Kitapta hayvanlar, çirkin, acayip, kaba, atik, bön, korkutucu, makul gibi sıfatlarla tanıtılıyor. Bunun anlamını anlıyoruz: Burada niçin bir boynuz çıkmış, şurada bir ayak değişmiştir. Niçin Distarteropsun sadece ön sol yüzgecinde tırnak vardır; niçin tüylü Gigantilopeun buldozer kepçesi gibi, büyükboynuzları vardır ve niçin Cornicephale, Casque veya Lacustrelerde boynuzlar bütün burunu örtecek şekilde gelişmiştir.

İnsan kendi kendine sorabilir. Niçin böcek ve suda yaşayan hayvan az? Dixon, 50 milyon yıl sonrasını bilinçli olarak seçtiğini söylüyor. Ona göre, bu zaman aralığında, böcek ve suda yaşayan hayvanlar, değişime uğrayacak süreyi bulamamıştır.
Bazı çıkış varsayımlarını da tartışmak mümkündür; bütün çatal tırnaklı ve kedigillerin yok oluşu gibi.

Paleontolog Leonard Ginsbourg diyor ki: Bazı sağlam dağ inekleri yaşamlarını sürdürebilir. Aynı şekilde kedileri de serbest bırakın, onlardan çok kısa sürede kaplanlar türeyecektir.

İnsan tarafından serbest bırakılan ekolojik boşluk hakkında ne soru sorabiliriz. İnsan yok olduğunda, maymunlar yaşamalarını devam ettidikleri halde nasıl oluyor da düşünen bir varlık şeklinde gelişmiyorlar?

Hiç bir yerde alet yapan iki ayaklı yeniden görünmüyor. Bu belki garip olurdu fakat Dougal Dixon, 50 milyon yıl bunun için yeterli değil diyor. Daha sonra belki..

Sonuçta, temel postülat hakkında soru sorabiliriz; insanın yokoluşu. Bu başlangıç verisinden başka birşey değildir. Ancak çok ilginç ve açıklayıcı görünüyor. İnsanın zekasından ve yapaylığından kurtulmuş, tekrar doğallığını kazanmış bir dünyada evrimin nasıl olabileceğini anlamamıza olanak sağlıyor. Kötümserliğin yansıması hiçbir şekilde söz konusu değil.

Bilimsel katılığı tam koruyarak Dixon, biraz eğlenmenin mümkün olduğunu gözönünde bulunduruyor. Eseri tanıtan Desmond Morrisin deyimiyle, bu canlı hayalgücü ile katı bilimsel disiplin arasındaki denge, geleceğin hayvanlarının yaşamını inandırıcı kılıyor. Kurgu bilimin gülünç canavarlarından çok üstün ve herşeye karşın, zoolog ve paleontologlarımızın incelediklerinden pek farklı değil.

SCIENCES at AVENIRden
Çeviren: Taner YÜCEL - 1982
Yayına hazırlayan: Hayvanlar.us

BALABAN HANGİ KUŞTUR?

Yunus Emreden bir beyit:

Şah balaban şahin doğan zihi övmüş anı öven
Doğan zaif olur ise doğanlıktan kalır değil.
(Yunus Emre Divanı, Fatih nüshası, varak 115)

Kadı Burhaneddin Divanından:

Ne beladır gönlüm kuşuna gözüm sanema
Acep olmaya çü ol şah balaban balasıdır
(Kadı Burhaneddin Divanı, TDK yayını, s.112)

13. ve 14. yüzyıllardan 17. yüzyıla, Karacaoğlana geçelim:

Ben bir şahan olsam sen bir balaban
Alsam cırnağıma çıksam yola ben.
(Karacaoğlan, yay. S.N. Ergun, s. 117)

Türkçenin Anadoludaki en eski devrine kadar giden bu metinlerden balabanın bir yırtıcı kuş olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Hatta şahin ve doğanla beraber zikredilmesinden ve şiirlerde bahsedilecek kadar iyi tanınmasından, evcilleştirilerek av hayvanlarının tutulmasında kullanılan yırtıcı kuşlardan, dolayısıyla Yırtıcı kuşlar (Falconiformes) takımının Falconidae familyasından olduğu, yani Falco cinsinden bir tür olduğu tahmin edilebilir. Nitekim 1540 (H. 947) tarihli Sofyalı Nimetullah Efendinin Lugat-ı Nimetullah adlı sözlüğünde “Balaban ki üsküflü doğanlardandır” denmektedir. (s. 239). Accipitridae familyasına dahil olan yırtıcı kuşlardan farklı olarak, doğanların, yani Falco cinsinin hemen hepsinde başın alt kısmı açık renk, tepe koyu renktir, ve iki renk bölgesi belirgin olarak ayrılmıştır. Dolayısıyla “üsküflü doğan” tabiri ile Falco türleri kast edilse gerektir. Balabanın doğancılıkta kullanılan bir kuş olduğu yolundaki karineleri izlersek tahminimizi biraz daha ileri götürebiliriz. Bizim coğrafyamızda fiziksel yapıları ve davranış tarzları bakımından doğancılıkta kullanılabilecek üç Falco türü vardır: Falco peregrinus [Peregrine Falcon (İ), Wanderfalke (A), Faucon Pelerin (F)], Falco cherrug (Saker Falcon, Würgfalke, Faucon Sacre) ve Falco biarmicus (Lanner Falcon, Feldeggsfalke, Faucon Lanier). Farsça kökenli bir kelime olan şahinin eskiden beri Falco peregrinus için kullanıldığını biliyoruz. Dolayısıyla balaban Falco cherrug veya Falco biarmicustan biri olmalıdır.

Bu noktada imdadımıza modern Farsça yetişiyor: Bugünkü Farsçada balaban kelimesi Falco cherrug için kullanılıyor. Bunun Ortaçağda da böyle olduğundan şüphe etmemiz için bir sebep yok. Öte yandan Oğuzların 10. yüzyılda Maveraünnehire ilerlemesinden itibaren Türklerin ve İranlıların yakın ilişki içine girdiklerini biliyoruz. Selçukluların bütün İranı da kapsayan bir devlet kurmalarıyla bu kültür alışverişi daha da derinleşti ve ta 16. yüzyıl başında Safevîlerin İrana hâkim olarak bu ülkeyi Şiîleştirmelerenie kadar aynı yoğunlukla devam etti. Bu tarihî süreç içinde Türk ve Fars doğancılık terimlerinin de büyük ölçüde benzeşmiş olması kaçınılmazdır. Aynı adın iki farklı kuş için kullanılmış olma ihtimali ise son derece düşüktür. Bu itibarla Türk halk şiirinin balabanını bir doğan türü olan Falco cherrug olarak tespit etmek mümkün görünüyor.

Falco cherrugun boyu kuyruk dahil 48-57 cm., kanat açıklığı 110-125 cm.dir. Kanatları, sırtı ve paçaları kahverengi, başı kirli beyaz zemin üzerine kahverengi nakışlı, alt kısımları bozdur. Daha çok dağlarda, yaylalarda, ağaçlıklı açık arazide, orman kenarı çayırlarda görülür. Doğu Avrupa, Türkiye, İran ve Orta Asyada yaşar. Avladığı hayvanlar sıçan, gelengi, tavşan, gelincik gibi memelilerden toygar gibi küçük kuşlara ve balıkçıl, toy gibi kendinden daha iri kuşlara kadar geniş bir yelpaze içindedir. İşte balaban özellikle bu iri kuşları avlayabilme becerisi sebebiyle insana alıştırılarak keklik, turaç, ördek, turna, balıkçıl, toy gibi kuşların avlanmasında kullanılmıştır. Zaman zaman Orta ve Doğu Anadoluda güvenlik kuvvetlerince yakalanan, Arap şeyhlerine onbinlerce dolara satmak üzere ağlarla yırtıcı kuş tutmaya çalışan “şahincilerin” başlıca hedefi balabandır.

Balabanın nasıl bir kuş olduğunu gördükten sonra kelimenin etimolojisini inceleyelim. “Bala” bölümü Farsça yüksek, yüce anlamında “bâlâ” kelimesi sebebiyle, kelimenin Farsça olabileceğini düşündürüyor. Steingassın Farsça-İngilizce sözlüğünde (Beyrut 1892) kelimenin tek karşılığı davul (”a drum”). Ferheng-i Ziyada (İstanbul 1944) balaban “yüksek sesli davul” olarak açıklanmış ve “bala = yüksek, ban = ses” etimolojisi verilmiş. “Dilimizde de büyük davul, davul tokmağı, toğan manalarınadır” deniyor. Redhouseun Türkçe-İngilizce sözlüğünde balabanın üç karşılığı var: 1. Büyük, kocaman, 2. Çakırkuşu 3. Çok büyük davul (”1. Large, huge, 2. The goshawk, 3. A very large drum”). Redhouseun balabanın bir yırtıcı kuş olduğunu tespit etmekle beraber onu çakırkuşu (daha doğrusu Accipiter gentilis, çünkü eskilerin çakırkuşu adını başka bir kuş için kullandıklarını zannediyorum) olarak göstermesi yanlıştır. Çünkü Nimetullahın “üsküflü doğanlardandır” demesi balabanın bir Falco türü olduğuna işaret ettiği gibi, çakırkuşu Türklerin doğancılıkta az kullandığı bir kuştur. Ayrıca bugünkü Farsçadaki Falco cherrug kullanımı da ortadadır. Şemseddin Sami ise Kamus-u Türkide şöye diyor: “(Bulgarcadan melhuz olup lisanı mezkurda ayıya derler) 1. Gezdirilip oynatılan ayı, 2. iri cüsseli insan veya hayvan: balaban adam, doğan, 3. Büyük davul tokmağı”. Görüldüğü gibi Şemseddin Samiye göre doğana ancak iri olursa mecazen balaban denmektedir. Yazının başında zikredilen metinler ışığında bu iddiayı da kabul etmek mümkün görünmüyor.

1890 tarihli Redhousedan sonra bir de 1964 tarihli Redhouse Türkçe-İngilizce Sözlüğüne bakalım. Burada 1890daki çakırkuşu (goshawk) hatası tekrar edildiği gibi bir de balaban adlı başka bir kuşun ortaya çıktığını görüyoruz: Bittern (Botaurus stellaris). 1950lerden itibaren yayınlanan çeşitli Türkçe sözlüklerde de kelimenin bu anlamı yer almaya başlıyor. Bu, yırtıcılardan apayrı bir kuştur. Leylek, balıkçıl, aynak gibi türleri kapsayan Ciconiiformes takımının balıkçıllar (Ardeidae} familyasındandır. Diğer balıkçıllar gibi uzun bacaklı, uzun gagalı ve uzun boyunludur. Gövde uzunluğu yarım metreyi geçer. Tüyleri kahverengi ve kirli sarı tonlarında ve nakışlıdır. Çevresinde geniş sazlıklar olan durgun tatlı sularda yaşar. Balık ve kurbağalarla beslenir. Diğer balıkçıllardan farklı olarak pek ortalıkta görünmez; ömrünü sazların arasında sürdürür. Eğer sazların arasında iken kendisine zarar verebileceğini düşündüğü bir canlıyla, meselâ bir insanla karşılaşırsa ilginç bir davranış gösterir. Başını yukarı kaldırıp boynunu uzatarak vücudunu mümkün olduğunca inceltip sazların arasında kıpırdamadan durur. Eğer sazlar rüzgârla sallanıyorsa o da onların hareketine ayak uydurur. Bol nakışlı ve uygun renkli tüyleri sayesinde, kuş bu şekilde davrandığında onu sazlardan ayırt etmek hemen hemen imkânsız hale gelir. Yine diğer balıkçıllardan farklı olarak toplu halde gezmez veya yuva yapmaz. Çiftleşme mevsimi dışında tek dolaşır. Bu kuş ülkemizde Manyas Gölü, Ereğli Gölü gibi bazı göl ve bataklıklarda bulunursa da en çok bulunduğu yer Samsunun Bafra ve Alaçam ilçelerindeki Balık Gölleridir. Kızılırmak deltasında yer alan bu göller sığ ve bol sazlıdır. Birkaç yıl önce kuşları incelemek amacıyla bu göllerden Cernek Gölü etrafında dolaşıyordum. Gölün hemen arkasında bir dişbudak ormanı vardır. Ormana girdim; bir patikayı takip ederek ilerliyorum; ara sıra da dürbünle patikanın ilerisine bakıyorum. Bu ormanda kuş görmek için iyi bir yoldur; çünkü kuşlar beslenmek için böyle açıklıklara inerler. Dürbünle bakarken birden 20-25 m. ilerde, patikada yürüyen bir balaban (Botaurus stellaris) gördüm. Sazlıkların arasında canı sıkılmış olacak ki ormanda gezmeye çıkmış. Biraz sonra o da beni gördü, bana bakmaya başladı. Ben patikada ilerlemeye başlayınca o da sazlıklardaki adetine uygun olarak uçup kaçmaya yeltenmedi, yürümeye başladı. Fakat arada bir durup geri dönerek beni kontrol ediyor. Balaban bu şekilde aramızdaki mesafeyi muhafaza ederek birkaç yüz metre önümde yürüdü; sonra onu sık çalıların arasında kaybettim. Bu da su kenarından ve sazların arasından hiç bir zaman ayrılmadığı söylenen bu kuşa dair acayip bir hikâye.

Peki nasıl oldu da yüzyıllarca bir alıcı kuşu tarif eden balaban kelimesi bu su kuşuna ad oldu? Redhouseun bu konudaki kaynağını tahmin etmek kolay: Bibliyografya kısmında belirttikleri gibi Saadet Ergenenin 1945te İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi tarafından yayınlanan Türkiye Kuşları adlı eseri. Benim de şimdiye kadar görebildiğim balabanı Botaurus stellaris olarak gösteren kaynaklar arasında en eskisi bu kitap. Maalesef bu kitap Türkçe kuş isimleri bakımından güvenilir bir kaynak değildir. Bu konuda özel bir derleme ve tarama çalışması yapılmamış, birçok kuş adı adeta kulaktan dolma bir bilgiyle çeşitli türlere yakıştırılmıştır. Ben Anadoluda yukarıda zikrettiğim Botaurus stellarisin bulunduğu bütün yörelere gittim; hiç birinde yöre halkının balaban adıyla bu kuşu bildiğine tanık olmadım. Zaten Balık Gölleri dışında ender ve pek az görülen bu kuşa ahalinin isim vermesi de uzak ihtimal. Öte yandan Ergenenin bu kuşa balaban demesinin bir zühul eseri olmayabileceğini düşündüren bir husus da var. B.stellarisin acayip özelliklerinden biri de erkeğin çiftleşme mevsiminde dişileri çağırmak ve rakip erkekleri üreme bölgesinden kovmak amacını taşıyan haykırmasıdır. Buna ötüş demek mümkün değil; top gürlemesini andırır. Erkek kuş baharda sazların arasında dolaşarak 4-5 saniyelik aralıklarla bu sesi çıkarır. Sesin en ilginç özelliği ise çok uzaklardan duyulabilmesidir; 2-3 km.den, hatta arazi müsaitse 5 km.den duyulabilir. Ferheng-i Ziyanın öne sürdüğü balaban = yüksek ses etimoojisi doğruysa, B.stellarise bu özelliğinden ötürü balaban denmiş olabilir. Yine de ben bunu düşük bir ihtimal olarak görüyorum. Her halükârda sözlük ve ansiklopedilerin 1950lerden beri Ergeneyi izlemesi sonucunda bugün balaban=B.stellaris bir galat-ı meşhur olmuş durumda. Nitekim ben de AnaBritannicaya hayvan maddeleri yazarken balabanı Botaurus stellaris olarak gösterdim. Eğer hatalı ise, günahı bu çığırı açanların boynuna. İşin ilginç tarafı, eski Redhouseun Botaurus stellaris için, kuşun bu özelliğinden kaynaklanan bir ad zikretmesi: Çağırgan toy. Biraz hatalı, çünkü yüzeysel benzerliklerine rağmen Botaurus stellaris toylarla akraba değil; fakat güzel bir ad. Her neyse; sonuç olarak, eski şiirleri okurken rastladığınız balabanı sazların arasında dolaşan balıkçıla benzer bir kuş zannetmeyin; o bir doğandır.

Dergâh, Sayı 70, Aralık 1995.

kaynak: hayvanlar.us

• Kategoriler

  • Alican soruları
  • arabalar
  • Astroloji ve Rüyalar
  • bebekler
  • Bilgisayar
  • Bilgisayar oyunları
  • bilim-kimya
  • Cinsellik
  • din
  • Diziler
  • Eğitim
  • Erkeklere Özel
  • Faydalı bilgiler
  • faydalı linkler
  • film tanıtımı
  • firefox
  • Güzel Sözler
  • Güzeller
  • haberler
  • Hayvanlar
  • internet
  • Ivır Zıvır
  • Kadınlara özel
  • Kategorilenmemiş
  • kişiler (tanıtım)
  • kitap
  • Komik-İlginç
  • merzifon
  • meslekler
  • msn
  • Mutfak
  • Müzik
  • programlama
  • psikoloji
  • Sağlık
  • Şarkı Sözleri
  • Scriptler
  • Şiirler
  • sınavlar
  • Spor
  • tarih
  • telefon
  • türkiye
  • Türkü sözleri
  • video izle (youtube)
  • zayıflamak

• Arşiv

  • Aralık 2008
  • Ekim 2008
  • Eylül 2008
  • Ağustos 2008
  • Temmuz 2008
  • Haziran 2008
  • Mayıs 2008
  • Nisan 2008
  • Mart 2008
  • Şubat 2008
  • Ocak 2008
  • Aralık 2007
  • Kasım 2007
  • Eylül 2007
  • Ağustos 2007
  • Temmuz 2007

Bulutsuzluk

hayatı kar kim kimdir rar resim scripti Scriptler türk ve

• 

•